"Lonnè épi respé ba yo"

 (Lakòdinasion Lawonn bèlè - Septanm 2025)

 

"Tout moun bèlè pou konnet sé ansien-an, sé jenn ansien-an épi lé djoubatè : "Sa pou klasé a lékri" (Félix Casérus). Kidonk non-yo asou an lis ki pibliyé pou tout moun sav poutji nou ka matjé "lonnè épi respé ba yo." (Larel swaré bèlè 2009) (…) Non moun ki pé koumandè swaré bèlè travèsan asou an lis ki pibliyé. Sé pou tout moun bèlè ni an mak pou opsèvé kiles moun ki kapab épi ki dakò pou fè sa.

 

Ni an gran divesté nan sé Lawonn-lan : divesté nan lespérians épi konpétans, divesté nan lamilitans, diféran moman nan konporans-lan.

Sa nésésè òganizé bokantaj pou awmonizé opi wo, pas Gran Zansien, Zansien, Djoubatè, Gran témwen, Koumandè swaré bèlè, ni an gran responsabilité pou tjenbé Lespri ek Larel bèlè, nan dansé-a ek mizik-la :

* yo ni pou tjenbé mod chanté bèlè-a : manniè mélodi’y ka alé, manniè vwa-a ka sòti

* yo ni pou tjenbé model son mizik tanbou/tibwa nou an, manniè sèvi kout tanbou tjenbé épi kout tanbou chapé, manniè tanbouyé épi bwatè ka travay épi lavwa ek dansè

* yo ni pou tjenbé manniè dansé-nou a ka lianné sa ki fondok épi sa ki vayasion, kantité épi kalité.

"LAREL LAVI ABÒ LANMÒ"

Lonné épi respé ba tout Gran Zansien, Zansien épi Djoubatè ki za pati kité nou. Kò-a disparet men lespri-a ka travay nou toujou. Lespri-yo ka travèsé tout sé lis-la pou rédé nou ba Bèlè lavi épi fos.

                        1 - GRAN ZANSIEN

 

« … Yo ansien pami lé zansien. » (Larel swaré bèlè 2009). Yo nan lakonésans ki pli ansien.

 

Lis-la aktializé nan rénion lawonn lé Gran Zansien, dimanch 27 jiyé, 9è-11è, Lakou Kazinel, épi Félis CASÉRUS, Piè PERSANI, Bènwa RASTOCLE

 

Région samaritaine :

Dansé :  Francina GERSÉ - Lucien LOUIS/LAPOSTE - Marie-Victoire PERSANI 

Mizik : Yvon QUATRE-VENTS (tibwa) - Benoit RASTOCLE (lavwa) - Julien TERRINE (tibwa)

Dansé ek mizik :  Félix CASÉRUS (tanbou, tibwa, dansé) - Clothaire GRIVALLIERS (tanbou,  dansé) - Pierre PERSANI (dansé, tibwa) - 

Région de Basse-Pointe : Bertin RÉGINA (tanbou)

 

                        2- ZANSIEN

 

Sé moun ki trapé an konésans épi an lespérians nan yonn oben pliziè fas bèlè-a, parapot a sa yo viv (sa yo wè, sa yo tann, sa yo fè), épi ki trasé. Manmay aprézan ka alé opré yo pou trapé désèten éléman asou bèlè.

 

« Anlo ansien ja pati. Alò foda yo pran plas-la. Si yo ni an ti konésans, jòdi-a i ja pran grad. Ba yo fos-la, kité ba yo, mété yo anplas avan pati. » (Félis CASERUS)

 

Lis-la aktializé nan rénion lawonn lé Zansien épi lé Jenn Zansien dimanch 10 out, 9è-11è é dimi, Lakou Kazinel, épi : Bruno BOURGADE, Robert CLÉRIMA, Éric DÉFREL, Févriette FÉLICITÉ, Roland JOX, Lucien LOUIS, Robert MÉLINARD, Yvon QUATRE-VENTS, Constant VÉLASQUES

 

- Zansien dépi avan lafen lé lanné 70 : « Yo trasé pou tjenbé bèlè-a dépi antan sosiété avan lafen lé lanné 70. Sé dapré yo manmay lawonn-lan ki vini apré a dékouvè bèlè-a. »

 

Réjion Sentmari :

Dansé : Marie-Joseph AUGUSTINE - Jeanne BARAST - Éva BELLANCE - Rosette BELLANCE - Bruno BOURGADE - Pierre CLÉRIMA - Robert CLÉRIMA - Eric DÉFREL - Georges DÉFREL - Jeannette DÉFREL -  Yvonne DÉFREL  - Févriette FÉLICITÉ - Ivana GERSÉ - Évlin GRIVALLIERS - Victor GRIVALLIERS  - Xavier GUSTAVES - Roland JOX -  Martine JUPITER - Serge JUPITER  - Marie-Bénédicte PHAROSE

MizikFortuna GRIVALLIERS (lavwa) - Laurent SIMBAR (tibwa) - Constant VÉLASQUES (tanbou, lavwa)

Réjion Sid-Karayib : Donate LEBEL - Robert MÉLINARD (tanbou) - Fred SORBON (tibwa)

Réjion Baspwent

 

- Zansien dépi lafen lé lanné 70 :  Sé moun ki pòté an kontibision adan mouvman-an pou viré òganizé bèlè-a ki pran balan dépi fen lé lanné swasanndis é koumansman lé lanné katrèven ; yo trapé an lansiennté, an konésans ek an lespérians. 

 

 

Dansé : Gilbert ABAUL - Jean ABAUL - Marie-Josée ADÉLAÏDE - Annette AGIAN - Manuella ANDÉOL -  Manuella BAPTÉ -  Mylène BRIGITTE - Sandra BRIGITTE -  Josette CONTROLE - Line DELBLOND - Patricia DELOY - Éric DONDON - Daniel FATNA -  Evelyne HARPON -  Lydie JEAN-CHARLES - Dominique JEANNE-ROSE - Philippe JUPITER - Simon LAVENAIRE - Guylaine LEFÈVRE - Rosette LESDÉMA - Maurice LESDÉMA - Marie-Catherine ZOBDA - Jean-Claude LOF - Josy MICHALON - Jean-Pierre MITRAIL - Philippe MONDÉSIR -  Jocelyne POIDEVAIN -  Relta RISAL - Marc-Antoine ROTVAS - Linda SAINTE-ROSE - Wiltor SÉBAREC - Steve SUÉDILE - Aurélie TARIEU - Marie-Madeleine SORBON - Arlette VAINQUEUR - Claude VAUDIN - Jocelyne VELASQUES - Jean-Laurent ZAÏRE 

 

Mizik : Paulo ATHANASE (lavwa) - Jacques BAJAL (lavwa, tanbou) -  Mano BILLARD (lavwa) - Max CÉCILIA-JOSEPH  (lavwa) - Tony CLOVIS (lavwa) -  Nico GERNET (tanbou) - Alfred MARIE-LUCE (tibwa) - Marie-Joseph MARIE-SAINTE (tanbou) - Ralph MARTINGOULET (lavwa) - Edmond MONDÉSIR (lavwa, tanbou) - Alain PINEL-FÉRÉOL (tanbou) - Luc QUIATOL (lavwa) - Luc RUCORT (tanbou) - Alex SABAN (lavwa) - Michel SABAN (tanbou) - Christian VALLÉJO (tanbou) - Daniel VALLÉJO (tanbou) - Sully VILLAGEOIS (lavwa) - Wilfried ZAIRE (lavwa

 

Dansé épi mizik : Daniel-Georges BARDURY - Georges DRU - Pierre DRU - Casimir JEAN-BAPTISTE - Étienne JEAN-BAPTISTE - Yvon LAMORANDIÈRE - Sonia MARC

 

            3- DJOUBATÈ

 

Dansè, mizisien, animatè, ki dévoplé an konpétans ek ki trapé an lespérians nan an fas bèlè-a, épi ki ka woulé, an manniè fondal, pou òganizé lawonn bèlè a ka alé a, dépi lé lanné 2000.

 

« Ba yo fos-la, kité ba yo, mété yo anplas avan pati. » (Félis CASERUS)

 

AJ 22 jen 2025 klèsi sé kritè-a, dapré tout bokantaj nou té za fè avan :

→ lakonésans épi lespérians : pas djoubatè ni an priyorité nan swaré ; pas nou pé di an jenn manmay : « ou pé gadé anlè moun-tala », swé pou dansé-a, swé pou mizik-la

→ lamilitans : yo ka woulé, an manniè fondal

→ konporans : yo koumansé bat dépi an moman (lé lanné 2000, kivédi ant 2000 épi 2009, menm pé ni yonn-dé èsepsion), kifè nou pé aprésié aksion-yo a ladiray. »

Opsèvé : Fok tout moun ansien Lawonn djoubatè a, oben dé tiè anpami yo, té dakò pou nouvo lis-la.

 

Lis-la aktializé nan rénion Lawonn djoubatè, dimanch 24 out 2025, nan Pit Ladilon, épi :   

Manuela ANDÉOL - Jacques BAJAL - Josette CONTROLE - Patricia DELOY - Georges DRU -  Evelyne HARPON - Casimir JEAN-BAPTISTE - Lydie JEAN-CHARLES - Yvon LAMORANDIÈRE - Edmond MONDÉSIR - Luc QUIATOL - Jocelyne POIDEVAIN - Luc RUCORT - Alex SABAN - Michel SABAN - Linda SAINTE-ROSE  - Arlette VAINQUEUR - Christian VALLÉJO - Daniel VALLÉJO  - Sully VILLAGEOIS

 

Dansé : Jean-Jacques BAPIN - Christelle BERTIN - Hughes BASPIN - Lionel BEUZE - Marie-Françoise BIZET - Annaelle BONHEUR - Renaud BONNARD - Flora CANA - Jean-Michel CASERUS - Marie-Line CASERUS - Jacqueline CHANTALOU - Jean-Pierre CHANTALOU - Christian CHARLES-ALFRED - Lélia CLIO - Roger CLOSE - Sabrina COUFI - Axel COYAN - Jean-Noel COYAN -  Élina DÉFREL - Bruno DESERT - Clara DESPORTES - Lucien DIAMIN - Marie-Nelly DIAMIN - Pierre DJA - Mylène ÉGA-LAFONTAINE - Yannik GABIN - Marie-Françoise HAUSTANT - Anabelle GERNET - Marie-Pierre GRADUEL - Kelly GUILLAUME - Sandrine JEAN-ÉLIE - Guylène JOSEPH-ANGÉLIQUE -  Jean-Pierre LANGE - Linda LOUISON -  Clydie LOZA - Suzy MAÏKOUVA - Corinne MALSA - Rodolphe MANDÉ (dansé/animasion) - Marie-Claire MANUELLA - Mireille MARRON -  Claudie MININ - Marie-Françoise MININ - Maryse MININ - Max MONDESIR - Gertrude NINO - Katia SONEL-EDOUARD - Mirna PHAROSE - Léone POTIRON - Nicaise RAGOT - Aline RAPHOSE - Philippe RAMAEL - Nadine RAPON - Mickaël RAUMAVILLE - Sylvie REINE-ADELAÏDE - Michel RÉMIR - Marie SAINT-PRIX - Véronique TORIS - Giovanni TRESIDENT - Maïté VALLÉJO - Silvia VALIDE - Christian VARSOVIE - Corine VÉGA - Jocelyne VÉGA -  Rita VEGA - Sandrine VINCENT ÉLIE-MARIUS

 

Mizik :  Loĩc BEUZE (tanbou) - Hervé BOURGEOIS (tibwa, tanbou) - Donald DALMAT (tanbou) - Miguel EMAL (tanbou) - Aline GODER (tibwa, faktè) - Fred JOSEPH-ANGÉLIQUE (lavwa)- Jean-Charles JUPITER (tanbou) - Simbert LAHELY (lavwa) - Laurent LARADE (tibwa, tanbou) - Frantz LAROCHELLE (tibwa) - Yohan LEBON (tanbou) - Jacqueline LEOTIN (lavwa) - Joel LESSALLES (tanbou) - Louise-Marie LOUZÉ (lavwa) - Jean-Paul MESDOUZE (tibwa, tanbou) - Christian MITRAIL (tibwa) - Frédérique MITRAIL (lavwa) - Guy-Albert NÉROVIC (lavwa, tanbou) - Raphael PACQUIT (tanbou) - Roland ROTZEN (lavwa) - Teddy SONEL-EDOUARD (tanbou) - Miki TELEPHE (tanbou) - Mickaël THÉODORE (tanbou) - Gaël VELASQUES (tanbou) - Jean-François VIVARES (tanbou

 

Dansé épi mizik : Rodrigue ALIBO (dansé, tibwa, tanbou) - Nathalie ARDANU (dansé, tanbou) - Annick DANTIN (dansé, tibwa, tanbou) - Saïd DRU (dansé, tibwa, tanbou) - David-Alexandre FATNA (dansé, tibwa, tanbou) - Christophe FRONTIER (dansé, lavwa) - Stella GONIS (dansé, tanbou) - Steeve LOUIS-JOSEPH-DOGUÉ (dansé, lavwa)  - Tony MESLIEN (tibwa, dansé) - Thierry RAMAEL (dansé, tanbou) - Simone VAÏTY (dansé, tanbou)

 

            4 - GRAN TÉMWEN

 

An moun ki ja ba bèlè-a an bel lanmen pou i pran balan’y (i wè, i tann, i réjistré, i pibliyé, i òganizé).

Jean BOURA - Jocelyn BERNADINE - Léon BERTIDE - Maryse BOLNET - Louisette BRIGITTE - Sully CALLY - Franck HUBERT - Jean-Claude LAMORANDIÈRE - Alain LAVATER - Kiki LOUISON - Dominique MASSOL - Lina MASSOL - Alex PASTEL - Jean POIDEVAIN - Jean Mico TERRINE - Jean TÉSOR

ANNEXE À « LAREL SWARÉ BÈLÈ »

 

LONÉ ÉPI RESPÉ BA YO

(Coordination Lawonn bèlè - 4 oktob/25 oktob 2009 - Pit Casérus)

 

"Tout moun bèlè pou konnet sé ansien-an, sé jenn ansien-an épi lé djoubatè : "sa pou klasé a lékri"(Félix Casérus). Kidonk non-yo asou an lis ki pibliyé pou tout moun sav poutji nou ka matjé lonè épi respé ba yo." (Larel swaré bèlè 2009) (…) Non sé animatè-a asou an lis ki pibliyé. Sé pou tout moun bèlè okouwan kiles moun ki kapab épi ki dakò pou fè sa.

 

GRAN ANSIEN

« … Yo ansien parmi lézansien. » (Larel swaré bèlè 2009)

Région samaritaine : Félix CASÉRUS - Vincent CHEVIGNAC - Robert DESSART - Marie DESTON - Pétrice ÉVANGE - Bertinotte GERSÈS - Raoul GRIVALLIERS - Vava GRIVALLIERS - Mathilde JEAN-LOUIS - Edvard LACORDELLE - Marie-Victoire PERSANI - Pierre PERSANI - Benoit RASTOCLE - Paul RASTOCLE - Raymond VALLADE - Julien VITÉLIUS

Région de Basse-Pointe : Julien SABAN - Bertin RÉGINA - Sylvère RÉNEL

Région du Sud-Caraïbe : Lydie AGIAN - Noélise ATTY RAVIN

 

ANSIEN ÉPI JENN ANSIEN

« … sé an moun ki trasé pou tjenbé bèlè-a dépi antan sosiété avan-an. Sé dapré'y manmay nouvo lawonn-lan dékouvè bèlè. » (Larel swaré bèlè 2009)

De la région samaritaine : Pierre CHONQUET - Gilbert BELLANCE - Francina GERSÉ - Berté GRIVALLIERS - Clothaire GRIVALLIERS - Firmin GRIVALLIERS, Victor GRIVALLIERS - Marcel JUPITER - Félix LASSONIER - Lucien LOUIS - Marie-Luce PERSANI - Félix SÉBAREC - Laurent SINBAR - Constant VÉLASQUES

Éva BELLANCE - Rosette BELLANCE - Bruno BOURGADE - Georges CINCINATUS - Pierre CLÉRIMA - Robert CLÉRIMA – Georges DÉFREL - Jeannette DÉFREL - Févriette FÉLICITÉ - Fortuna GRIVALLIERS - Roland JOX - Marie-Andrée LAPOUSSINIÈRE - Yvon QUATREVENTS - Julien TERRINE

De la région du Sud-Caraïbe : Éva ANDÉOL - Fartéise DELOI - Donate LEBEL - Robert MÉLINARD - Fred SORBON

 

DJOUBATÈ

« … kilédi sé moun-lan ki dévlopé an aksion épi ki trapé an ansiènté ek an ekspérians adan nouvo lawonn bèlè-a ki pran balan dépi fen lézanné swasanndis. » (Larel swaré bèlè 2009)

Marie-Josée ADÉLAÏDE - Annette AGIAN - Manuela ANDÉOL - Paulo ATHANASE - Christiane BAFFIN - Jacques BAJAL - Manuella BAPTÉ - Daniel-Georges BARDURY - Mylène BRIGITTE - Sandra BRIGITTE - Max CÉCILIA-JOSEPH - Tony CLOVIS - Josette CONTROL - Georges DÉFREL - Line DELBLOND - Patricia DELOI - Éric DONDON - Patrick DORÉ - Georges DRU - Pierre DRU - Daniel FATNA - Éric GERNET - Nicolas GERNET - Jean-Luc GIRIER-DUFOURNIER - Evelyne HARPON - Casimir JEAN-BAPTISTE - Étienne JEAN-BAPTISTE - Lydie JEAN-CHARLES - Yvon LAMORANDIÈRE - Dartagnan LAPORT - Simon LAVENAIRE - Guylaine LEFEVRE - Maurice LESDÉMA - Georges LESSALLE - Marie-Catherine LITAMPHA - Jean-Claude lOF - Sonia MARC - Ralph MARTINGOULET - Josy MICHALON - Jean-Pierre MITRAIL - Edmond MONDÉSIR - Philippe MONDÉSIR - Luc QUIATOL - Jocelyne POIDEVAIN - Relta RISAL - Marc-Antoine ROTVAS - Luc RUCOR - Rosette SAINT-HONORÉ - Linda SAINTE-ROSE - Marie-Madelaine SORBON - Victor TREFFRE - Arlette VAINQUEUR - Christian VALLÉJO - Daniel VALLÉJO - Claude VAUDIN - Sully VILLAGEOIS - Jean-Laurent ZAÏRE

 

GRAN TÉMWEN

An moun ki ja ba bèlè-a an bel lanmen pou i pran balan’y (i wè, i tann, i owganizé …)

Louisette BRIGITTE - Sully CALLY - Franck HUBERT - Jean-Claude LAMORANDIÈRE - JeanPOIDEVAIN - Jean Mico TERRINE - Jean TÉSOR

 

ANIMATÈ SWARÉ BÈLÈ

« I la pou i véyé anlè sé woulman-an, pou i asiré plas sé gran ansien-an, ta sé ansien-an, ta sé jenn ansien-an, ta sé djoubatè-a, ta lajénès, ta tout moun. (…) i la osi pou i raplé lentéré bèlè-a, pou i mété'y douvan ek pou i pa kité jé-a tonbé. » (…) (Larel swaré bèlè 2009)

Jacques BAJAL - Daniel-Georges BARDURY - Max CÉCILIA-JOSEPH - Georges DRU - Pierre DRU - Alain LAVATER - Jean-Pierre MITRAIL - Edmond MONDÉSIR - Thierry RAMAEL - Christian VALLÉJO - Daniel VALLÉJO